Wstęp

Poniższe opracowanie jest przeznaczone dla bibliotek, które sporządzają opisy bibliograficzne książek w formacie USMARC w systemie HORIZON.

Jest to zmieniona i uzupełniona wersja podręcznika wydanego w 1999 r. przez Poznańską Fundację Bibliotek Naukowych. Autorkami wersji zmienionej są Mirosława Lont i Ewa Woźniakowska.

Podręcznik został dostosowany do najnowszej wersji formatu:

  • MARC 21 : format for bibliographic data : including guidelines for content designation. Washington 1999

W podręczniku uwzględniono też:

  • postanowienia Polskiej Normy PN-N-01152/01:1982 Opis bibliograficzny - Książki wraz z poprawką A1
  • postanowienia Polskiej Normy PN-N-01229:1998 Hasło opisu bibliograficznego - Hasło osobowe
  • unieważnienie Polskiej Normy PN-N-09012:1997 dotyczącej kodów języków
    i zastąpienie jej wykazem USMARC Code List for Languages, dostępnym pod adresem http://lcweb.loc.gov/marc/languages/ oraz postanowieniami w tym zakresie Polskie
    j Normy PN-N-01158:1985

oraz

  • ustalenia posiedzenia grupy roboczej NUKat ds. ujednolicania zasad katalogowania ze stycznia, lutego i marca 2001 r., opublikowane pod adresem: http://priam.umcs.lublin.pl/ar/nukat/index.html, dotyczące ujednolicenia zasad katalogowania książek wielotomowych i podawania tytułu ujednoliconego w polu 240
  • ze względu na specyficzne dla systemu Horizon tworzenie rekordów khw za pośrednictwem rekordu bibliograficznego uwzględniono zmiany wynikające z ujednolicania zasad tworzenia rekordów khw.

Z pełnego formatu USMRC w niniejszym opracowaniu uwzględniono jedynie te pola, podpola i wskaźniki, które dotyczą książek i są zgodne z przyjętymi (patrz wyżej) zasadami katalogowania.

Przyjęto za obowiązujący drugi stopień szczegółowości opisów dla książek zagranicznych i, ze względu na współkatalogowanie z Biblioteką Narodową przy tworzeniu Narodowego Uniwersalnego Katalogu Centralnego (NUKat), trzeci stopień szczegółowości opisów dla książek polskich z bieżącej produkcji.

Dla każdego tomu książki wielotomowej tworzy się odrębny rekord. Jedynie dla encyklopedii, słowników, informatorów i innych tego typu wydawnictw należy sporządzić jeden rekord dla całości książki wielotomowej, ale tylko wtedy, gdy liczba tomów przekracza pięć i poszczególne tomy nie mają indywidualnych tytułów lub mają tytuły zależne od tytułu całości.

Opisy sporządza się w alfabecie łacińskim. Alfabety niełacińskie transliteruje się zgodnie z Polskimi Normami: PN-N-01203:1983 (cyrylickie), PN-N-01203:1972 (grecki), PN-N-01211:1974 (hebrajski) i PN-N-01212:1974 (jidysz). Przy konwersji innych pism niełacińskich należy oprzeć się na normach i zaleceniach międzynarodowych.

Skróty umowne w opisie bibliograficznym podaje się w języku łacińskim.

Wyrazy typowe skraca się zgodnie z Polską Normą PN-N-01158:1985.

Struktura rekordu USMARC w systemie HORIZON składa się z etykiety rekordu
i pól danych.

Etykieta rekordu jest polem stałej długości złożonym z 24 znaków (00-23). Pierwszych pięć pozycji zawiera długość rekordu (znaki numeryczne). Pozycje 12-16 zawierają bazowy adres danych. Jest to generowany przez system pięcioznakowy łańcuch numeryczny wskazujący pozycję pierwszego znaku pierwszego zmiennego pola kontrolnego w rekordzie. Pozycje 20-23 to tzw. mapa adresowa.

Pola danych identyfikowane są za pomocą trzyznakowych etykiet pól. Pola dzielą się na pola stałej i zmiennej długości.

Pola stałej długości podzielone są na pozycje, które zawierają w skróconej formie informację o rekordzie. Informacja ta musi mieścić się w predefiniowanej długości pola. Na niektórych pozycjach ograniczenia dotyczą nie tylko długości, ale również zawartości, która musi być zgodna z formatem USMARC. Wypełnia się je w trybie "edycja pól stałej długości", czyli w postaci widocznych na ekranie formularzy.

Pola zmiennej długości zawierają dwa jednoznakowe wskaźniki, którymi mogą być cyfra lub odstęp. Pola te składają się z podpól. Każde podpole oznaczone jest kodem podpola w postaci małej litery lub cyfry, który poprzedzony jest separatorem wyrażonym w niniejszej instrukcji w postaci znaku $. W przykładach podanych w instrukcji po kodzie podpola - dla jasności zapisu - wstawiony jest odstęp. Przy wprowadzaniu danych ten odstęp jest niepotrzebny. Pola zmiennej długości mogą być lub nie kontrolowane przez hasła wzorcowe.

W niniejszym podręczniku przy omawianiu pól, podpola są wymieniane w kolejności występowania w polu, natomiast omawiane są w kolejności alfabetycznej.

Zarówno pola jak i podpola mogą być powtarzalne lub nie. W przypadku pól informacja o ich powtarzalności znajdzie się w niniejszym opracowaniu obok etykiety pola i jego nazwy słownej, w przypadku podpól obok kodu podpola i jego nazwy.

Znaki umowne poprzedzające podpola, obwiedzione są w przykładach odstępami (z wyjątkiem przecinka i kropki), ale system Horizon odstęp po znaku umownym, poprzedzającym bezpośrednio kod następnego podpola, wstawia automatycznie, co zostało uwzględnione w omówieniach znaków umownych. Ze względu na wymagania CKHW co do znaków umownych w hasłach, w instrukcji nie uwzględniono wymaganych przez format USMARC znaków ";" przed podpolem $v w polach haseł dla serii: 440 i 8XX i "," przed podpolem $i w polu 440.

Podpole $i w polu 440 zastępuje, zgodne z formatem USMARC, podpole $x (ISSN). Zmiany tej dokonano dlatego, ponieważ Horizon nieprawidłowo obsługuje podpole $x w polu 440, traktując je jak określnik rzeczowy.


Akronimy, skróty i symbole używane w opracowaniu:


ISBD - International Standard Bibliographic Description czyli Międzynarodowy Znormalizowany Opis Bibliograficzny

CKHW - Centralna Kartoteka Haseł Wzorcowych

NP - Niepowtarzalny

P - Powtarzalny

CIP - cataloging-in publication (katalogowanie w procesie wydawni-
czym)

# - odstęp

| - wypełniacz

$ - separator podpola

Ponieważ w zespole zajmującym się ujednolicaniem przepisów katalogowania dla potrzeb katalogu centralnego (NUKat) nie rozstrzygnięto jeszcze wszystkich problemów - niektóre fragmenty podręcznika mogą nadal ulegać zmianie.