100 - Hasło główne - nazwa osobowa (NP)

Wskaźniki:

pierwszy - rodzaj pierwszego elementu nazwy osobowej

0 - imię

1 - nazwisko

drugi - nie używany, zawiera odstęp (#)

Podpola:

$a - nazwa osobowa (NP)

$b - numeracja (NP)

$c - dopowiedzenie (P)

$d - daty biograficzne (NP)

$j - określenie przynależności (P)

ZAWARTOŚĆ POLA

Pole to zawiera nazwę osobową użytą jako hasło główne. Wybór i forma hasła
w polu 100 powinny być zgodne z normą PN-N-01229:1998 Hasło opisu bibliograficznego - Hasło osobowe.

Zgodnie z normą hasłem głównym może być:

  • nazwa jedynego autora książki
  • nazwa autora uznanego za głównego twórcę intelektualnej lub artystycznej zawartości książki - wyróżnionego poprzez odpowiednie wyrażenie lub
    w sposób typograficzny - niezależnie od ilości współtwórców
  • nazwa autora wymienionego w książce na pierwszym miejscu, jeżeli liczba autorów nie przekracza trzech i żaden nie został uznany za głównego
  • nazwa autora wątpliwego podana zgodnie z powyższymi zasadami, jeżeli nie można ustalić nazwy autora prawdziwego

Hasło główne w przypadku książek o specjalnych formach piśmienniczych:

  • w haśle głównym umieszczamy nazwę osoby opracowującej (traktowanej jak autor) w przypadku: słowników, encyklopedii, bibliografii (z wyjątkiem bibliografii zespołów osobowych), wypisów szkolnych, wyborów tekstów do nauki języka, nieurzędowych zbiorów przepisów prawnych i administracyjnych (jeżeli posiadają znaczące objętościowo komentarze),
  • w haśle głównym umieszczamy nazwę autora: kontynuacji, suplementów, indeksów, jeżeli są opublikowane niezależnie od dzieła podstawowego, librett, korespondencji stosownie do zasad wymienionych wyżej,
  • w haśle głównym umieszczamy nazwę autora oryginału w przypadku adaptacji i innych przeróbek, jeżeli w książce podano nazwę autora oryginału; w przeciwnym wypadku hasłem głównym staje się nazwa autora adaptacji (z wyjątkiem anonimów klasycznych, Biblii i innych ksiąg świętych),
  • w haśle głównym umieszczamy nazwę osoby udzielającej wywiadu w przypadku wywiadów, chyba że w książce jest wskazana inna osoba jako główny rozmówca, wtedy jej nazwę należy podać jako hasło główne,
  • w haśle głównym umieszczamy nazwę wykładowcy w przypadku wykładów opracowywanych przez osobę inną niż wykładowca,
  • w haśle głównym umieszczamy nazwę autora tekstu lub ilustracji, wskazanego w dokumencie jako główny twórca lub wymienionego na pierwszym miejscu, w przypadku albumów zawierających równoważne tekst i związane z nim ilustracje innej osoby niż autor tekstu. Jeżeli w opisywanym wydaniu hasło główne różni się od hasła głównego wydania poprzedniego, informację o tym należy podać w uwadze ogólnej.
  • w haśle głównym umieszczamy nazwę autora recenzji (polemiki), jeżeli przedmiotem opisu jest recenzja (polemika). Można sporządzić hasło dodatkowe, zawierające nazwę autora i tytuł dokumentu recenzowanego (wywołującego polemikę).

W przypadku opisywania jednego tomu książki wielotomowej w polu 100 umieszczamy nazwę autora tomu (zgodnie z zasadami wymienionymi wyżej).

W przypadku opisywania książki wielotomowej w całości, w polu 100 należy podać nazwę autora pierwszego tomu (zgodnie z zasadami wymienionymi wyżej).

Norma Pn-N-01229:1998 Hasło opisu bibliograficznego - Hasło osobowe stwierdza co prawda."Jeżeli jednak następne tomy są innego autorstwa i wszystkich autorów jest więcej niż trzech, opis całości książki wielotomowej nie może mieć hasła autorskiego", to jednak ustalenia zespołu NUKat unieważniają tę zasadę.

W opisie prac współwydanych pod wspólnym tytułem hasło główne istnieje tylko w przypadku, gdy są one jednego autorstwa.

W przypadku prac współwydanych bez wspólnego tytułu w haśle głównym umieszczamy nazwę autora pracy, której tytuł wymieniony jest w polu 245 na pierwszym miejscu.

Gdy prace współwydane posiadają odrębne strony tytułowe, w haśle głównym podaje się autora wg strony tytułowej pracy, którą uznano za podstawę opisu (jeżeli jest to praca autorska).

Pola 100 nie wypełnia się dla:

  • zbiorów prac różnych autorów
  • prac współwydanych różnego autorstwa opublikowanych pod wspólnym tytułem
  • antologii.

Hasło główne - nazwa osobowa podlega kontroli kartoteki haseł wzorcowych.

W haśle głównym należy umieszczać zawsze tą samą nazwę osoby, podaną w tej samej formie. Jeżeli osoba używa różnych nazw, do hasła przejmuje się nazwę
w następującej kolejności:

  • nazwę najczęściej używaną przez daną osobę, np. nazwę używaną do podpisywania własnych dzieł,
  • nazwę występującą we współczesnych wydawnictwach informacyjnych: bieżących bibliografiach narodowych, słownikach biograficznych, encyklopediach itp., wydanych przede wszystkim w kraju działalności lub pobytu tej osoby,
  • nazwę ostatnią.

Jeżeli osoba używa lub jest znana pod różnymi nazwami (w różnych obszarach lub różnych okresach swej działalności) dopuszcza się zachowanie tych nazw w hasłach odpowiednich opisów bibliograficznych. Nazwy te należy połączyć odsyłaczem “zob. też”.

Nazwa powinna w haśle występować w mianowniku liczby pojedynczej.

Nazwy pisane w oryginale pismem niełacińskim należy transliterować.

Osoby o takich samych nazwach należy rozróżniać poprzez dodawanie dat biograficznych lub innych dopowiedzeń.

ZASADY WYPEŁNIANIA POLA

WSKAŹNIKI

Wskaźnik pierwszy - rodzaj pierwszego elementu nazwy osobowej

0 - imię

Wartość '0'oznacza, że hasło zaczyna się od imienia, inicjałów imion lub stanowi nazwę w naturalnym porządku jej składników.

Przykłady:

100 0# $a Jan Paweł $b II $c (papież ; $d 1920-#).

100 0# $a Karol Boromeusz $c (św. ; $d 1538-1584).

100 0# $a Pythagoras $d (ca 572 - ca 497 a.C.).

1 - nazwisko

Wartość '1' oznacza, że hasłem jest nazwa, w której nazwisko pojedyncze lub złożone występuje na pierwszym miejscu, lub że jest to samo nazwisko. Gdy nie mamy pewności, czy nazwa jest samym nazwiskiem, czy imieniem, pierwszy wskaźnik powinien mieć wartość "0".

Przykłady:

100 1# $a Kaczorek, Tadeusz $d (1932-#).

100 1# $a Taylor, Dave $d (1962-#).

100 1# $a Adamczewska-Wejchert, Hanna $d (1920-1996).

Wskaźnik drugi - nie używany, zawiera odstęp (#).

PODPOLA

$a - nazwa osobowa (NP)

Nazwą osobową może być: imię, nazwisko i imię, samo nazwisko lub nazwa własna w postaci inicjałów, skrótów, liter, kryptonimów, pseudonimów itp.

Należy zachować wszystkie znaki diakrytyczne i specjalne (np. łączniki).

Po nazwisku, a przed imieniem należy postawić przecinek i odstęp. Przed członem nazwy osobowej przesuniętym na dalsze miejsce należy postawić przecinek i odstęp.

Między inicjałami imion i między członami kryptonimu pozostawia się odstęp.

Przykłady:

100 1# $a Abell, Martha L. $d(1962-#).

100 1# $a Darwin, Charles $d(1809-1882).

100 1# $a Demichowicz-Pigoniowa, Jadwiga $d (#-1978).

100 0# $a Maksymilian Maria Kolbe $c (św. ; $d 1894-1941).

100 0# $a Grzegorz Gdański $d ( #-1681).

100 1# $a Den’šč ikov, M. T.

100 1# $a Bommel, W. J. M. van.

Przedrostek w Holandii

100 1# $a Van Hoff, Arthur.

Przedrostek w Wielkiej Brytanii

100 1# $a Joliot-Curie, Ir`ene $d (1897-1956).

Nazwisko złożone w większości przypadków

100 1# $a Denning, Dorothy Elizabeth Robling $d (1945-#)

Złożone nazwisko, którego części nie są połączone łącznikiem (w USA)

100 1# $a Prus, Bolesław $d (1847-1912).

Pseudonim.

100 0# $a P. M.

Kryptonim

$b - numeracja (NP)

W podpolu $b podaje się cyfrę rzymską i ewentualnie następną część nazwy występującą po imieniu. Podpole to występuje tylko w hasłach z pierwszym wskaźnikiem '0'.

Przykłady:

100 0# $a Jan Paweł $b II $c (papież ; $d 1920-#).

100 0# $a Jan $b II Kazimierz $c (król Polski ; $d 1609-1672).

100 0# $a Fryderyk $b I Barbarossa $c (cesarz niemiecki ; $d ca 1125-1190).

$c - dopowiedzenie inne niż daty biograficzne (P)

W podpolu $c podaje się określenie mające służyć rozróżnianiu nazw osobowych, ustalane na podstawie wydawnictw informacyjnych, takie jak:

  • tytuły urzędowe, rodowe i kościelne,
  • tytuły naukowe lub zawodowe,
  • określenie pokrewieństwa,
  • przynależność do organizacji,
  • określenie zawodu, miejsca pracy i inne.

Można je też podawać nawet wtedy, gdy nie są niezbędne do rozróżnienia.

Dopowiedzenia w podpolu $c podaje się po datach biograficznych ($d), jeżeli w haśle pierwszy wskaźnik jest '1'. Dla nazw papieży, świętych oraz władców i ich rodzin, czyli gdy pierwszy wskaźnik jest "0" - podpole $c występuje przed podpolem $d.

Dopowiedzenia w podpolu $c należy podawać w języku polskim, dopuszcza się podawanie w języku nazwy osobowej. Można też używać łacińskich skrótów "sen." lub "sr." (senior) i "jun." lub "jr." (junior). Dla innych skrótów należy stosować normę PN-N-01158:1985.

Dopowiedzenie w podpolu $c ujmuje się w nawiasy okrągłe łącznie z datami biograficznymi i oddziela od nich średnikiem i odstępem. Dopowiedzenia tego samego rodzaju oddziela się przecinkiem i odstępem.

Przykłady:

100 1# $a Baranowska, Zofia $c (bibliograf).

100 1# $a Miarka, Karol $d (1856-1919 ; $c jr.).

100 1# $a Miarka, Karol $d (1825-1882 ; $c sr.).

100 0# $a Barbara $c (św. ; $d ?-306).

100 0# $a Grzegorz $b I $c (papież ; $d ca 540-604).

W nazwach zaczynających się od imienia podpole $c występuje przed podpolem $d.

$d - daty biograficzne (NP)

W podpolu $d podaje się rok urodzenia i śmierci wg kalendarza gregoriańskiego. Obie daty rozdziela się łącznikiem. Daty roczne przed naszą erą należy oznaczać skrótem "p. n. e." lub "a. C." Jeżeli nie można ustalić dat dokładnych, podaje się daty przybliżone ze znakiem zapytania lub objaśnieniem np.: ca, przed, po, albo tylko określić stulecie.

Przy nazwach zaczynających się od imienia podpole $d występuje po podpolu $c, przy pozostałych nazwach - przed.

Daty biograficzne ujmuje się w nawiasy okrągłe łącznie z innymi dopowiedzeniami.

Przykłady:

100 1# $a Holbein, Hans $d (ca 146.-1524).

Data ur. między 1460 a 1470.

100 1# $a Dobija, Mieczysław $d (1943-#).

100 0# $a Urszula Ledóchowska $c (bł. ; $d 1864-1939).

100 1# $a Einarsson, Gö ran H. $d (1934-#).

100 0# $a Jan z Czarnkowa $d (ca 1320-1387).

100 0# $a Pythagoras $d (ca 572 - ca 497 a.C.).

100 1# $a Mustafa, Akhara Jussuf $d (1911?-1982).

Wątpliwa data urodzenia.

100 1# $a Muskus, Urszula $d (#-1972).

Znana tylko data śmierci.

100 1# $a Bareiss, Molly $d (19..-#).

Określone stulecie

$j - określenie przynależności (P)

Jest to nowe podpole, w którym podaje się informację o przynależności autora w przypadku dokumentów, dla których odpowiedzialność jest nieznana, niepewna, fikcyjna lub pod pseudonimem. Określenie powinno występować po nazwie znanego artysty, który ma związek z autorstwem opisywanego dokumentu.. Powinno być zdefiniowane jako nie podlegające kontroli.

Przykład:

100 0# $a E. S., $c (mistrz ; $d 15 w.). $j Uczeń

ZNAKI UMOWNE

  • Imię od nazwiska należy oddzielać przecinkiem i odstępem.
  • Podpola $c i $d ujmujemy w nawiasy okrągłe i oddzielamy od siebie odstępem
    i średn
    ikiem.
  • Dwie daty należy oddzielać łącznikiem '-'
  • Pole 100 kończy się kropką.
  • Gdy w podpolu $d podajemy tylko datę urodzenia, to po łączniku zostawiamy jeden odstęp np. $d (1957-#).
  • Gdy w podpolu $d podajemy tylko datę śmierci, to odstęp stawiamy przed łącznikiem np. $d (#-1987).