Biuletyn Porozumienia 'Biblioteka z Horyzontem
Pierwsza strona
Warto wiedzieć


Mirosława Mocydlarz

UDOSTĘPNIANIE INFORMACJI NAUKOWEJ NA NOŚNIKACH ELEKTRONICZNYCH


Spis treści:

Wprowadzenie.

Rozdział 1.

1.1. Rozważanie terminologiczne.
1.2. Definicja biblioteki pełnotekstowej - korzyści jej stosowania.
1.3. Uwarunkowania i bariery, zalety i wady przejścia do biblioteki elektronicznej.

Rozdział 2.
Oczekiwania, rola i szkolenia bibliotekarzy, i użytkowników w dobie biblioteki cyfrowej.

Rozdział 3.
Fundacje i organizacje wspomagające powstanie, rozwój naukowych bibliotek elektronicznych w Polsce, i na świecie - przegląd.

3.1. Fundacje i organizacje polskie.
3.1.1. Komitet Badań Naukowych.
3.1.2. Fundacja im. Stefana Batorego.
3.1.3. Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej.
3.1.4. Poznańska Fundacja Bibliotek Naukowych.
3.1.5. Fundacja Inicjatyw Społecznych, Kulturalnych i Naukowych "Wyzwania".
3.2. Fundacje i organizacje zagraniczne.
3.2.1. Fundacja Andrew W. Mellona.
3.2.2. Fundacja George'a Soros'a.
3.2.3. Fundacja Ponieckiego.

Rozdział 4.
Projekt Gutenberg i SuperJournal - znaczenie dla udostępniania elektronicznej informacji naukowej.

4.1. Projekt Gutenberg.
4.2. Projekt SuperJournal.

Rozdział 5.
Udostępnianie informacji naukowej na podstawie (przyznawania) praw autorskich i/lub licencji.

5.1. Wielka Brytania.
5.2. Stany Zjednoczone.
5.2.1. Ochrona baz danych.
5.3. Polska.
5.3.1.
Twórczość komputerowa.
5.3.2. Ochrona baz danych.
5.3.3. Internet.
5.3.4. Strony World Wide Web.
5.3.5. Obowiązkowe egzemplarze biblioteczne.
5.3.6. Zasady międzybibliotecznego wypożyczania materiałów bibliotecznych.
5.4. Ochrona baz danych w świetle Dyrektywy Unii Europejskiej.

Rozdział 6.
Projekt udostępniania pełnotekstowych baz danych w bibliotece naukowej.

6.1. Wyszukiwanie informacji w bibliotekach elektronicznych w bazach pełnotekstowych.
6.2. Skanowanie.
6.3. Rozpoznawanie tekstu - systemy typu OCR, przykładowe aplikacje dostępne na polskim rynku.
6.4. Systemy biblioteczne.
6.5. Format USMARC rekordu bibliograficznego dla książki.
6.6. Protokół komunikacji Z39.50.
6.7. Metody udostępniania informacji naukowej (pełnotekstowej) w formie elektronicznej.
6.7.1. Dostęp do zasobów bibliotecznych wewnątrz budynku poprzez sieć lokalną LAN.
6.7.2. Dostęp do zasobów spoza budynku biblioteki poprzez sieć miejską MAN.
6.7.3. Dostęp do zasobów bibliotecznych zgromadzonych na CD-ROM-ach.
6.7.4. Połączenia (linki) do sieciowych publicznych zasobów bibliotek przy wykorzystaniu stron domowych WWW oraz dostęp on-line do źródeł informacji.
6.7.5. Dostęp do elektronicznych czasopism pełnotekstowych za pomocą linków do wybranych stron wydawców w kraju i zagranicą.
6.7.6. Dostęp do informacji różnych dziedzin oferowanych przez konsorcja bibliotecznego.
6.7.7. Przeglądarki i formaty elektronicznych dokumentów pełnotekstowych w sieci.
6.7.7.1. Wide Area Information Servers - WAIS.
6.7.7.2. Gopher - umarły "świstak" a World Wide Web jego następca?
6.7.7.3. Formaty elektronicznych dokumentów pełnotekstowych dostępnych w sieci.
6.7.8. Elektroniczne książki przyszłości.
6.7.8.1. Historia książki.
6.7.8.2. Elektroniczne książki - modele dostępne na rynku.
6.7.9. Zamawianie materiałów.
6.7.9.1. Telnet.
6.7.9.2. File Transfer Protocol - FTP;
6.7.9.3. Poczta elektroniczna.
6.7.9.5. Formularz wysyłany pocztą.
6.8. Bezpieczeństwo.
6.8.1. Fizyczne bezpieczeństwo sieci.
6.8.1.1. Technologia Ethernet.
6.8.1.2. Technologia ATM.
6.8.1.3. Ściany ogniowe.
6.8.2. Stacje robocze.
6.8.3. Ochrona przed kradzieżą w bibliotece zautomatyzowanej zbiorów tradycyjnych.

Rozdział 7.
Kompresja i archiwizacja elektronicznych dokumentów tekstowych.

7.1. Kompresja - metody, algorytmy i aplikacje kompresji dokumentów pełnotekstowych.
7.1.1. Algorytmy kompresji bezstratnej.
7.1.2. Kompresja plików tekstowych.
7.1.3. Programy kompresujące.
7.2. Archiwizowanie - wybór oprogramowania i sprzętu do magazynowania pełnych tekstów informacji naukowej.
7.2.1. Strategie tworzenia kopii bezpieczeństwa i metody archiwizacji.
7.2.2. Programy do archiwizacji.
7.2.3. Sprzęt.
7.2.4. Biblioteka sieciowa - system i serwer archiwizacji.

Rozdział 8.
Sprzęt i oprogramowanie wymagane do udostępnienia informacji naukowej na nośnikach elektronicznych w bibliotece doby informacji - dobór i oszacowanie kosztów w formie załącznika na dyskietce.

Zakończenie.
Spis Rysunków.
Spis Tabel.
Spis Wykresów.
Literatura.
Przypisy.


Wprowadzenie.

W dobie graficznych systemów operacyjnych, wysokorozdzielczych monitorów świecących milionami kolorów i multimedialnego oprogramowania, nikogo nie dziwi już feeria barw buchających z otwartych na ekranie okienek, precyzja odwzorowania szczegółów i ostrość rysunków. Jednak w tym wysoce rozwiniętym otaczającym nas świecie nadal istnieją miejsca, gdzie człowiek może przyjść, usiąść, spokojnie poczytać, oddać się własnym fascynacjom i "błądzić po książkach."1 To biblioteki i ich czytelnie w dzisiejszym świecie zdominowanym przez łatwiejsze formy rozrywki, gdzie obraz wypiera słowo a kaseta rywalizuje z książką, są jednym z niewielu miejsc, gdzie można oderwać się od codziennych trosk, problemów i zmartwień, oddać się marzeniom, wejść w świat fantazji. Wielokrotnie książki są swoistym lekarstwem a nawet ukojeniem naszego bólu i rozczarowania. Są naszym wiernym przyjacielem. Jak mawiał Ildefons Konstanty Gałczyński: "Gdy nawet wiosną będziesz sam, kiedy jaskółce próżno będziesz tłumaczył to, co ci dolega, gdy najcięższą godzinę wskaże ci zegar, odszukaj mnie - i znajdziesz leżącą na półce. Rzecz jestem nieogromna, lecz trudno mnie minąć [...]. Więc w najładniejszym krześle usiądź [...] i pochyl się nade mną, i daj oczom płynąć. Wtedy w oczy wszystkimi trysnę promieniami i będę tobie matka i pocieszycielka, i z literami będziesz gwarzył jak z gwiazdami, żem jest jak serce mała i jak serce wielka".2 Jednak po książki sięgamy nie tylko w chwilach załamania i rozpaczy. Jest ona dobra w każdej chwili: w złej i w dobrej. Niesie nie tylko radość, dobre słowo ale i wiele cennych informacji. Jest przekaźnikiem wiedzy, pomostem między autorem - znawcą tematu a jego odbiorcą - czytelnikiem. Książka to przyjemna lektura "do poduszki" ale i źródło drogocennych informacji- skarbnica wiedzy. Podręczniki, publikacje, czasopisma naukowe to zarówno podstawa nauki jak i doskonałe uzupełnienie wiedzy zdobywanej w szkole, na uczelni, w pracy lub w codziennym życiu. Sławny pisarz Bacon powiedział niegdyś "Książki - okręty myśli żeglujące po oceanie czasu i troskliwie niosące swój drogocenny ładunek - pokolenia w pokolenie." Są niezbędne, wszyscy ich potrzebują do codziennej egzystencji. Wielokrotnie jednak są nieosiągalne i niedostępne dla wielu ludzi, zarówno ze względu na ich wysoką cenę jak i małą ilość nakładu czy nie publikowanie danych pozycji w naszym kraju. Często jedynym sposobem na zapoznanie się z daną książką jest wyszukanie danej pozycji w bibliotece, bądź uczelnianej, bądź publicznej. Dlatego też biblioteki winny być miejscem zawierającym bogate różnorodne pozycje, podręczniki, czasopisma a także rzadko spotykane drogocenne zbiory. Nie zawsze jednak możliwe jest wypożyczenie danej pozycji i zabranie jej do domu, co powoduje, iż musimy ją czytać na miejscu bądź powielać odpowiednie jej fragmenty. Wymaga to z kolei dobrze zorganizowanych miejsc przeznaczonych do "delektowania" się lekturą, a to pociąga znaczne fundusze materialne, których niestety w Polsce dla bibliotek brak. Istnieją także sytuacje, gdy danej pozycji brak w bibliotece bo została przed momentem wypożyczona lub brak jej w zbiorach biblioteki i wówczas należy ją zamówić, i cierpliwie czekać na zrealizowanie zamówienia, oczywiście pod warunkiem, że taka możliwość istnieje. Powyżej wymienione trudności, brak funduszy oraz nieubłagany rozwój techniki spowodowały, iż coraz częściej pojawiają się terminy zastępujące pojęcie biblioteki klasycznej i będące kolejnymi etapami rozwoju biblioteki tradycyjnej. Mowa tu zarówno o bibliotece zautomatyzowanej, polimedialnej3, cyfrowej, elektronicznej czy wirtualnej.
W dalszej części pracy postaram się wyjaśnić powyższe pojęcia a także przybliżyć zadania jakie mają realizować biblioteki na poszczególnych etapach rozwoju (Rozdział I) i jakie oczekiwania, i nadzieje wiążą z nimi użytkownicy, i bibliotekarze, jakie są ich funkcje i zadania w nowoczesnych bibliotekach elektronicznych (Rozdział II). Obecny jednak rozwój bibliotek nie byłby możliwy, gdyby nie istniały organizacje: fundacje i konsorcja biblioteczne, przy pomocy których wprowadzenie komputerów do czytelni i pozostałych pomieszczeń bibliotek, skanowanie materiałów a następnie udostępnianie ich użytkownikom oraz zautomatyzowanie czynności wykonywanych do tej pory przez bibliotekarzy staje się realne (Rozdział III). W realizacji tych działań a przede wszystkim jednak w przygotowaniu, digitalizacji oraz udostępnianiu informacji naukowych, zwłaszcza pełnotekstowych, pomocne były projekty przeprowadzane na całym świecie. Było ich wiele. W pracy postaram się jednak zwrócić uwagę na dwa projekty: Gutenberg oraz SuperJournal, których głównym zadaniem było udostępnienie pełnych tekstów informacji, dokumentów i książek (Rozdział IV). Pełne teksty w wersji elektronicznej udostępniane są przede wszystkim na podst. licencji bądź nabywania praw autorskich do odpowiednich baz danych (Rozdział V). Przed przygotowaniem ich jednak do powszechnego dostępu muszą zostać wyszukane, zeskanowane, odpowiednio przetworzone za pomocą programów rozpoznawania tekstu. Po udostępnieniu (różne sposoby i metody) informacji użytkownikom należy także zastanowić się nad bezpieczeństwem (Rozdział VI). Na koniec rozważań na temat udostępniania informacji naukowej w formie elektronicznej scharakteryzuję pojęcia kompresji i archiwizacji cyfrowych dokumentów tekstowych (Rozdział VII) oraz przedstawię przykładową konfigurację sprzętową oraz wymagane oprogramowanie do realizacji celów biblioteki elektronicznej wraz z analizą cenową tego rozwiązania (Rozdział VIII).



Początek strony   |   Poprzednia strona   |   Następna strona