Pierwsza strona


O

NARODOWY KATALOG CENTRALNY

DLA POLSKI

Ogólne założenia projektu
Narodowego Uniwersalnego Katalogu Centralnego (NUKat)

Uczestnicy projektu

Biblioteka Narodowa
Porozumienie o Współpracy Bibliotek Wdrażających i Użytkujących VTLS
Porozumienie "Biblioteka z Horyzontem"

Warszawa, lipiec 1998

Wprowadzenie

Przedmiotem niniejszego wystąpienia jest utworzenie w Polsce narodowego uniwersalnego katalogu centralnego (NUKat), to jest komputerowej bazy danych, która dostarczałaby wszystkim użytkownikom informacji o zasobach nieograniczonej liczby bibliotek, zwłaszcza - w pierwszej kolejności - Biblioteki Narodowej i większych bibliotek naukowych.

Celem NUKat jest poprawa warunków obsługi użytkowników bibliotek w Polsce - udoskonalenie informacji o zbiorach i dostępu do zbiorów wykorzystywanych w pracy naukowej, dydaktycznej i samokształceniowej, dzięki możliwościom stwarzanym przez zautomatyzowane systemy biblioteczne i pracę w sieciach komputerowych.

Cel ten zostanie osiągnięty poprzez:

  • wspólne katalogowanie nowych nabytków przez biblioteki współpracujące, ze stopniowym ograniczaniem czasu i zasobów ludzkich, które mogłyby być wykorzystane do innych pilnych prac, takich jak poszerzanie wachlarza usług informacyjnych i szkoleniowych bibliotek, czy retrospektywna konwersja katalogów,
  • stopniowe zastępowanie katalogami komputerowymi wcześniej powstałych katalogów kartkowych (tzw. retrospektywna konwersja),
  • umożliwienie wszystkim użytkownikom Internetu dostępu do źródła informacji o zasobach bibliotek polskich, przez pojedynczy, przyjazny interfejs,
  • z czasem, w miarę rozwoju współpracy między bibliotekami - przyspieszenie procesu wypożyczeń międzybibliotecznych, krajowych i międzynarodowych, a w przyszłości także - udostępnianie pojedynczych artykułów i fragmentów książek drogą elektroniczną.

Okoliczności powstawania katalogów centralnych

Tworzenie katalogów centralnych stanowi w skali światowej wyrazistą tendencję, związaną z zapotrzebowaniem na coraz szybsze i bardziej precyzyjne źródła informacji, które tworzyć można tylko w warunkach ścisłej współpracy bibliotek. Staje się ona koniecznością w obliczu szybkiego wzrostu liczby użytkowników bibliotek z jednej strony, oraz informacji dostępnych na rynku w postaci dokumentów drukowanych i elektronicznych - z drugiej. W ostatnich latach i miesiącach obserwujemy m. in. znaczny postęp prac nad narodowymi katalogami Niemiec, Francji, Czech i Węgier. Ideę katalogu centralnego prezentujemy w przededniu uchwalenia przez kraje Unii Europejskiej V Ramowego Programu Badań, w którym rozwój społeczeństwa informacyjnego stanowi jeden z trzech zasadniczych priorytetów, obok poprawy stanu zdrowia ludzi i środowiska naturalnego. Przystępując do Programu z przemyślaną koncepcją rozbudowy infrastruktury informacyjno-informatycznej dla nauki, kultury i szkolnictwa wyższego, Polska zwiększy swoją szansę na otrzymanie znacznych środków na realizację konkretnych przedsięwzięć badawczych.

Z katalogu centralnego, o którym tu piszemy, korzysta się tak, jak z katalogów komputerowych (online) pojedynczych bibliotek, z tym że unika się żmudnego, czasochłonnego przeszukiwania zasobów indywidualnych bibliotek. Obok informacji bibliograficznych powinien on zawierać dane o lokalizacji poszczególnych egzemplarzy danego tytułu książki i roczników danego tytułu czasopisma. Twórcy najlepszych katalogów centralnych zmierzają do podawania kompletnego zasobu tych materiałów, co umożliwia - w ramach odpowiednich porozumień zawieranych przez uczestniczące biblioteki - realizację zamówień międzybibliotecznych za pośrednictwem dowolnego komputera włączonego do systemu. Katalog centralny mógłby więc stać się nie tylko potężnym, dostępnym z całego świata narzędziem informacji o zasobach polskich bibliotek i o polskim dorobku wydawniczym, ale także umożliwić lepszą gospodarkę tymi zasobami, przyczyniając się m. in. do pełniejszego wykorzystania najkosztowniejszych publikacji naukowych oraz do szybszej i efektywniej realizowanej retrospektywnej konwersji katalogów tradycyjnych.

Przesłanki i zasady wspólnego katalogowania

Szczególne znaczenie cywilizacyjne i ekonomiczne miałaby współpraca bibliotek w zakresie katalogowania. Już obecnie wiele bibliotek w Polsce tworzy zapisy (“rekordy”) w swoich katalogach zautomatyzowanych metodą przejmowania opisów bibliograficznych od innych bibliotek. Źródłem opisów jest bieżąca bibliografia narodowa na dyskietkach i na CD ROM oraz katalogi niektórych bibliotek akademickich. Głównym celem jest nie tylko zapewnienie użytkownikom informacji o dokumentach w pełnej, ujednoliconej formie, ale też ograniczenie kosztów katalogowania. Na razie, z różnych powodów, jest to praktykowane w niewielkim zakresie. Konieczność przeszukiwania katalogów wielu bibliotek dla odnalezienia rekordu poszukiwanej książki czy czasopisma znacznie ogranicza możliwość szerszego posługiwania się metodą wspólnego katalogowania.

Konsekwentnie realizowana idea katalogu centralnego może przynieść w skali kraju znaczne oszczędności. Jeśli przyjąć, że jednostkowy koszt skatalogowania książki wynosi 10 zł, to skatalogowanie tej samej książki w 30 bibliotekach powoduje, że faktyczny wydatek w skali kraju wynosi 300 zł. Wydatek ten mógłby jednak pozostać na poziomie 10 zł, powiększony w przyszłości jedynie o minimalny koszt przejmowania rekordów za pośrednictwem sieci Internet. Można w przybliżeniu przyjąć, że roczne nabytki tych bibliotek, które byłyby w stanie przystąpić do NUKat w pierwszej fazie, obejmą ok. 60 tys. tytułów książek. Koszty skatalogowania tego zasobu mogą wynieść 600 tys. złotych. Faktycznie ponoszony wydatek jest jednak o wiele większy, te same tytuły trafiają bowiem do wielu bibliotek, gdzie czynność katalogowania jest powtarzana. Dopiero suma wykonywanych w bibliotekach operacji związanych z katalogowaniem - w samych bibliotekach uniwersyteckich jest ich ok. 160 tys. rocznie (bez uwzględnienia czasopism i zbiorów specjalnych) ukazuje skalę możliwych do uniknięcia kosztów wielokrotnej rejestracji katalogowej zasobów bibliotek w Polsce.

Jak wynika z danych szacunkowych zebranych w zautomatyzowanych bibliotekach Polski na temat szybkości opracowania zbiorów i liczby zajmujących się tym osób, dzięki współpracy w ramach NUKat możliwe będzie utworzenie ok. 200 tys. rekordów bibliograficznych rocznie. Oznacza to, że biblioteki uczestniczące w NUKat byłyby w stanie - przy takim samym poziomie zatrudnienia - opracować w ciągu 4 miesięcy cały wpływ bieżący (60 tys. pozycji), zaś pozostałe 8 miesięcy przeznaczyć m. in. na przeformatowanie katalogów zbiorów oraz wzbogacenie oferty serwisowej dla użytkowników.

Dorobek Biblioteki Narodowej w zakresie katalogów centralnych.

Spośród bibliotek krajowych największy dorobek w zakresie katalogów centralnych tworzonych metodą tradycyjną ma niewątpliwie Biblioteka Narodowa. Od ponad 40 lat gromadzi ona w postaci kartotek, a od lat siedemdziesiątych także w postaci komputerowych baz danych, informacje o książkach i czasopismach zagranicznych, jak i o czasopismach polskich zgromadzonych w ponad 1500 bibliotek krajowych oraz w kilkunastu bibliotekach zagranicznych. Kartoteki i bazy danych rejestrują ponad 6 mln egzemplarzy książek zagranicznych wydanych od 1801 roku do chwili obecnej, ponad 43 tys. tytułów czasopism polskich wydanych w latach 1660 - 1950 oraz czasopisma zagraniczne publikowane po 1801 roku (ogółem około 120 tys. tytułów, bieżących roczników - ok. 20 tys. tytułów rocznie).

Kartoteki i bazy danych tworzą unikalne w skali kraju źródło danych o lokalizacji książek i czasopism w polskich książnicach. Rocznie udziela się w oparciu o te dane ponad 30.000 informacji, a liczba osób korzystających z fragmentów katalogów w postaci baz danych dostępnych w sieci Internet stale rośnie.

Wspomniane bazy danych tworzone były od roku 1971, toteż będąc pionierskim przedsięwzięciem w skali kraju, są one - z punktu widzenia możliwości technicznych końca lat 90-tych i standaryzacji w zakresie opisu bibliotecznego, formatów, kodowania znaków, itp., przestarzałe. Dostarczają szybkiej, niezawodnej informacji o lokalizacji poszukiwanych zbiorów, jednakże nie mogą stać się podwaliną centralnej bazy danych pomyślanej nie tylko jako źródło informacji o zasobach, lecz także opisów gotowych do skopiowania do baz lokalnych.

Biblioteka Narodowa, śledząc losy centralnych katalogów tworzonym na całym świecie czterdzieści i dwadzieścia lat temu metodą tradycyjną, podobnie jak w BN, zdawała sobie sprawę z konieczności gruntownej zmiany zasad funkcjonowania centralnych katalogów. Zmiana ta jednakże wymaga dodatkowych niemałych środków finansowych, dodatkowych etatów, a także innej filozofii współpracy bibliotek przygotowanych technicznie i profesjonalnie do pracy w sieciach komputerowych, gotowych do współtworzenia nowoczesnego katalogu centralnego na zasadzie dobrowolnego uczestnictwa. Taki sposób nowoczesnego tworzenia centralnych katalogów został zaprezentowany w niniejszym projekcie NUKat.

W projekcie NUKat konieczne będzie rozważenie przyszłych losów istniejącego i bogatego warsztatu informacyjnego, w większości jednak w postaci kartotek kartkowych. Do czasu przeniesienia informacji o zasobach najważniejszych bibliotek polskich do centralnej bazy, zgromadzone w BN dane będą nadal stanowiły źródło informacji o lokalizacji wydawnictw. W przyszłości funkcję też powinien przejąć opisywany system NUKat.

Możliwości stworzenia narodowego uniwersalnego katalogu centralnego.

Warunki dla stworzenia narodowego katalogu centralnego w Polsce można określić jako dość dobre. Stosunkowo najsłabszym elementem jest stan szkieletowej sieci komputerowej. Zróżnicowana jest szybkość transmisji w obrębie poszczególnych sieci metropolitalnych oraz stan komputeryzacji poszczególnych ośrodków akademickich (ze szczególnie trudną do rozwiązania kwestią objęcia komputerowym opracowaniem zbiorów małych bibliotek naukowych o unikalnym zakresie gromadzenia, zwłaszcza bibliotek wydziałów i instytutów dużych uczelni). Poza poważniejszymi przedsięwzięciami automatyzacyjnymi pozostają jeszcze ciągle mniejsze biblioteki publiczne.

W obecnej sytuacji przeważają jednak elementy korzystne. Należą do nich:

  • istnienie norm opisu komputerowego dla większości typów wydawnictw i ścisłej współpracy bibliotek nad ujednolicaniem zasad katalogowania,
  • dostępność podręczników i instrukcji umożliwiających przygotowanie nowych zespołów zadaniowych w bibliotekach oraz doświadczenie bibliotek, które już wcześniej nawiązały współpracę, w prowadzeniu szkoleń,
  • stosunkowo mała liczba znajdujących się w użyciu nowoczesnych i zintegrowanych komputerowych systemów bibliotecznych, ich wysoki stan rozwoju (produkty komercyjne używane w innych krajach i przygotowane do procedury przejmowania danych), stopniowo wzrastające umiejętności ich dostawców w zakresie obsługi wymagających klientów,
  • istnienie centralnej kartoteki formalnych haseł wzorcowych, zawierającej 215 tys. haseł i stale przyrastającej, co stanowi gwarancję utrzymania spójności danych w bazie centralnej,
  • istnienie dużego zasobu rekordów bibliograficznych spełniających wszystkie wymogi merytoryczne i formalne, z których można utworzyć początkową bazę powstającego Katalogu,
  • istnienie rozwijającego się języka haseł przedmiotowych (KABA), spełniającego wszelkie wymogi merytoryczne i formalne dla posłużenia się nim w katalogach zautomatyzowanych o uniwersalnym zakresie treściowym
  • opanowanie przez kilkanaście bibliotek trybu współpracy przy rozbudowie baz lokalnych za pośrednictwem bazy centralnej i kilkuletnia praktyka kierowania współpracą bibliotek przez Centrum Formatów i Kartotek Haseł Wzorcowych w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie, prowadzące centralną kartotekę haseł wzorcowych,
  • gotowość do częściowego, jednorazowego pokrycia kosztów przedsięwzięcia przez The Andrew W. Mellon Foundation, która wysoko ocenia dotychczasowy dorobek automatyzacyjny bibliotek polskich w dużej mierze sfinansowany przez tę Fundację.

Właściwy kontekst dla projektu NUKat stwarza skokowy wzrost liczby studentów w Polsce i powstawanie nowych szkół wyższych i zawodowych szkół pomaturalnych. Młodzieży tej dotychczas nie zapewniono właściwej infrastruktury biblioteczno- informacyjnej, a jest już ona nieźle przygotowana do tego, by korzystać ze skomputeryzowanego warsztatu pracy.

Idea zespołu NUKat

Zadanie stworzenia i utrzymania narodowego uniwersalnego centralnego katalogu spoczęłoby na specjalnie w tym celu powołanej jednostce zarządzającej, która również wzięłaby odpowiedzialność za koordynację współpracy bibliotek. Współpraca ta, najogólniej rzecz biorąc, polegałaby na pobieraniu z bazy centralnej odpowiedniego materiału (haseł wzorcowych i opisów bibliograficznych) niezbędnego do utworzenia rekordu dla danej pozycji w bazie lokalnej (tj. każdej pojedynczej biblioteki); a w wypadku braku takiego materiału na utworzenie przez bibliotekę brakujących rekordów w bazie centralnej, a następnie pobieraniu ich do bazy lokalnej przez tę i wszystkie ewentualne następne biblioteki opracowujące tę samą pozycję.

W szczególności zadania zespołu polegałyby na:

  • Prowadzeniu i stałej kontroli centralnej bazy opisów bibliograficznych.
  • Prowadzeniu i stałej kontroli centralnej kartoteki wzorcowych haseł formalnych.
  • Prowadzeniu kartotek wzorcowych haseł przedmiotowych.

Aby zapewnić rozwój Katalogu, jednostka zarządzająca musiałaby także:

  • Aktualizować na bieżąco dane w bazach centralnych i umożliwiać aktualizowanie danych w bazach lokalnych objętych współpracą.
  • Koordynować współpracę bibliotek w zakresie budowania centralnej bazy opisów bibliograficznych i centralnej kartoteki haseł wzorcowych.
  • Koordynować współpracę bibliotek w zakresie rozbudowy języków charakterystyki przedmiotowej zbiorów.
  • Prowadzić kontrolę merytorycznej i formalnej poprawności rozwiniętych haseł przedmiotowych wykorzystywanych w katalogu centralnym.
  • Prowadzić prace metodyczne w zakresie formatów, języków haseł przedmiotowych i kartotek haseł wzorcowych oraz ujednoliconych zasad katalogowania.
  • Upowszechnianie wiedzy na temat formatów, języków haseł przedmiotowych, kartotek haseł wzorcowych oraz ujednoliconych zasad katalogowania poprzez prowadzenie szkoleń i publikowanie materiałów metodycznych.

Tak więc celem powołania Zespołu jest utrzymywanie centralnej kartoteki haseł wzorcowych, centralnej bazy opisów bibliograficznych kontrolowanych tą kartoteką wraz z informacją o lokalizacji i zasobie, oraz tworzenie zasad umożliwiających pełną i automatyczną wymianę danych między bibliotekami użytkującymi zintegrowane systemy biblioteczne. Biblioteki uczestniczące w przedsięwzięciu korzystałyby z rekordów dostępnych centralnie, musiałyby jednak ponieść nie skalkulowane w niniejszym wystąpieniu koszty materialne i organizacyjne, aby swoim wyposażeniem i poziomem wyszkolenia personelu dostosować się do wymogów współpracy.

Uruchomienie jednostki zarządzającej NUKat.

Aby jednostka zarządzająca mogła rozpocząć działalność, konieczne będzie poniesienie znacznych kosztów o charakterze inwestycyjnym.

Za niezbędne wyposażenie uznać należy następujący sprzęt, oprogramowanie i usługi:

  • jednostka centralna (1 komputer dużej mocy lub dwa komputery o słabszej konfiguracji pracujące jako tzw. cluster),
  • 40 komputerów typu PC na stacje robocze,
  • serwer sieciowy - 1 komputer dużej mocy,
  • system bezpieczeństwa - 1 komputer,
  • system do tworzenia kopii zabezpieczających/zapasowych - komputer lub wolnostojąca macierz dysków,
  • oprogramowanie biblioteczne obsługujące Katalog, system operacyjny, system relacyjnego zarządzania bazą danych (RDBMS), licencje na 300 jednoczesnych użytkowników modułu katalogowania i OPAC,
  • opracowanie interfejsów pomiędzy systemami poszczególnych bibliotek a systemem obsługującym Katalog oraz koszty dostosowania systemu do potrzeb polskiego użytkownika oraz do polskich norm bibliograficznych,
  • opłaty za użytkowanie systemu przez 10 lat.

Ze wstępnych ocen wynika, że koszty te mogłyby się zamknąć kwotą 685 000 dolarów amerykańskich (zob. Załącznik 1). O te sumę należy wystąpić z wnioskiem do Fundacji Mellona, która zadeklarowała gotowość udzielenia wsparcia dla dobrze opracowanego projektu, pod warunkiem zapewnienia współfinansowania, realizacji i rozwoju projektu ze środków własnych uczestników projektu (MEN, MKiS, KBN).

Ponadto Zespół wymagać będzie wyposażenia w meble, sprzęt biurowy i szkoleniowy itp. Koszty te powinny być poniesione jednorazowo. Nasuwa się tu możliwość wystąpienia o te środki do Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (program Librarius). Należy ubiegać się o co najmniej 125 000 zł.

Struktura i koszty utrzymania jednostki zarządzającej NUKat.

Dotychczasowa działalność Centrum Formatów i Kartotek Haseł Wzorcowych, zlokalizowanego obecnie w strukturze Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, powinna wejść w skład zadań jednostki zarządzającej NUKat. Jak wynika z doświadczeń Centrum, charakter pracy w jednostce będzie wymagał zatrudnienia pracowników o najwyższych kwalifikacjach, skupionych w następujących podzespołach:

  • zarządzanie (dyrektor, wicedyrektor, pracownicy:
    administracyjny, finansowy i techniczny) 5 etatów
  • ośrodek kartoteki wzorcowej haseł formalnych 10 etatów
  • ośrodek kartotek wzorcowych haseł przedmiotowych 10 etatów
  • ośrodek obsługi rozwiniętych haseł przedmiotowych 5 etatów
  • ośrodek obsługi rekordów bibliograficznych 8 etatów
  • ośrodek obsługi informatycznej 2 etaty

Razem jednostka zarządzająca NUKat powinna być zatem wyposażona w 40 etatów. Kalkulacja kosztów utrzymania jednostki, przedstawiona w Załączniku 2, pozwala oszacować roczny budżet na niespełna 1 550 000 zł. Nie oznacza to jednak, że cała ta kwota wymaga wygospodarowania w budżetach odpowiednich resortów, albowiem Ministerstwo Edukacji Narodowej już obecnie łoży ok. 387 000 zł rocznie na utrzymanie Centrum Formatów, którego zadania przejęłaby jednostka zarządzająca NUKat.

Zespół NUKAT jako instytucja użyteczności publicznej,

Odrębnego rozważenia wymaga afiliacja instytucjonalna jednostki zarządzającej. Bez wiążącej ekspertyzy i precyzyjnych uzgodnień pomiędzy MEN, Ministerstwem Kultury i Sztuki i Komitetem Badań Naukowych trudno byłoby zgodzić się na przyjęcie środków, jakie na realizację Katalogu przeznaczyć może Fundacja Mellona.

Istnienie Centrum Formatów i Kartotek Haseł Wzorcowych stwarza możliwość utworzenia jednostki poprzez rozbudowę Centrum. Ze względu na specyficzne zadania i ogólnopolski zakres działalności nie może ono jednak pozostać w strukturze Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Należy przypuszczać, ze docelowo Zespół NUKat powinien być zakładem budżetowym lub jednostką badawczo-rozwojową, działającą na podstawie ustawy z dn. 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych, usytuowanym w Warszawie, w osiągającym docelową postać budynku Biblioteki Narodowej lub w powstającym i przewidzianym do uruchomienia wraz z początkiem roku akademickiego 1999/2000 budynku Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie.

Do osobnego rozważenia pozostaje też sprawa gospodarki zasobami Katalogu. Osobnego, szczegółowego projektu będzie też wymagało nawiązywanie przez jednostkę NUKat współpracy międzynarodowej. W katalogach centralnych świata istnieją rekordy dla większości publikacji zagranicznych i polskich. Są one jednak zawsze tworzone w wielkich bibliotekach zagranicznych. Czynny dostęp do międzynarodowych baz danych będzie prowadził do skupienia w Polsce produkcji rekordów bibliograficznych polskich publikacji, bierny - do importu gotowych rekordów bibliograficznych niezbędnych do katalogowania nabytków zagranicznych.

Podsumowanie.

Opracowanie projektu NUKat jest inicjatywą Biblioteki Narodowej, bibliotek - członków Porozumienia o Współpracy Bibliotek Użytkujących i Wdrażających VTLS oraz Porozumienia "Biblioteka z Horyzontem", wdrażającego system Horizon. Biblioteki te reprezentują przeważającą większość polskich uniwersytetów i dużą część potencjału ośrodków akademickich. Poprzez Bibliotekę Narodową i biblioteki publiczne o statusie naukowym otwarte są na potrzeby bibliotek wojewódzkich i gminnych. Zgromadziły - w stałym kontakcie z bibliotekami, ośrodkami naukowymi, wydawcami i twórcami oprogramowania, działającymi na arenie międzynarodowej - rozległe doświadczenia w zakresie katalogów centralnych, współpracy przy opracowaniu zbiorów, rozwiązań organizacyjnych, bibliograficznych i informatycznych. Nie ma w Polsce innych długofalowych programów i koncepcji dla bibliotek niż te, które niniejszym przedstawiamy. Nie ma też idei, która bardziej niż uniwersalny katalog centralny odpowiadałaby kierunkowi, w jakim zmierzają biblioteki europejskie i światowe.

W przekonaniu, iż fundusze, jakie musi pochłonąć NUKat, choć poważne, będą stanowiły tylko część środków wyasygnowanych już na modernizację infrastruktury biblioteczno-informacyjnej w Polsce, a zatem i na tworzenie społeczeństwa umiejącego korzystać z zasobów informacji i je tworzyć - przedkładamy ten oto memoriał najwyższym organom nauki i kultury. Towarzyszy mu harmonogram prac (Załącznik 3), który lokuje całe przedsięwzięcie w realnej perspektywie czasowej, oraz wykaz bibliotek gotowych do rozpoczęcia współpracy w ramach NUKat (Załącznik 4).

Warszawa, 22 lipca 1998 r.

    1. mgr Joanna Pasztaleniec-Jarzyńska
      Dyrektor Biblioteki Na
      rodowej ds. Naukowych
      Przewodnicząca ogólnokrajowego zespołu roboczego
      do opracowania założeń Narodowego Katalogu Centralnego
    2. dr Henryk Hollender
      Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie
      w imieniu Rady Dyrektorów Porozumienia o Współpracy Bibliotek
      Wdrażających i Użytkujących VTLS
    3. dr Jan Andrzej Nikisch
      Przewodniczący Rady Porozumienia "Biblioteka z Horyzontem"
      w imieniu bibliotek użytkujących system Horizon


Początek strony | Powrót